Kayısı Ağacı (Prunus armeniaca)

Çok özel iklim şartlarına ihtiyacı olan oldukça hassas bir cinstir. Kayısı bahçesinin sağlıklı olabilmesi, diğer cinslere nazaran, dikimden önce alınan doğru kararlara daha çok bağlıdır.

Organik kayısı yetiştiriciliği


Genel bilgi


  • Latince adı: Prunus Armeniaca
  • Familya: Gülgiller  (Rosaceae), Cins : Prunus, Alt Cins : P.armeniaca
  • Anavatan: Orta Asya, Çin
  • Soğuğa dayanıklığı: -20 ºC soğuklara kadar dayanabilen kayısı ağacı, karasal iklim koşullarından hoşlanan bir ağaç. çiçekleri -2 ºC soğuklara kadar dayanabilir. Isı dalgalanmaları, çiçek organlarının tahribi ve  hastalıklara (mantar saldırı risklerine duyarlılığı) yol açabilir. 
  • Bitki sınıfı: Dikensi ve tüysüz bir agaçtır. Düz kabuklu (türlerine ve dönemlerine göre kabukta ince çatlaklar görülebilir), kayısı ağacı 15 ilâ 20 sene ürün verebilen bir meyve ağacıdır.
  • Yapraklar: Sonbaharda yapraklarını döken bir ağaçtır. Yesil, hafifçe badem kokan, 8-15 cm uzunlugunda, 2-3 cm genisliginde, mizrak biçimli sivri uçlu, kenarları yuvarlak dişli (oyalı), kısa saplarının yaprak ayasıyla birleştiği bölgede 2-3 balözü bezi bulunan yapraklardır.
  • Ağacın tacı: Yayvan
  • Çiçekler: Çiçeklenme dönemi, iklime bağlı olarak, şubat - nisan ayları arasında meydana gelir. Erken çiçeklendiğinden dolayı kayısı ağacı ilkbahar donlarına oldukça duyarlıdır. Çiçekler, basit tomurcuklu (tek tek çiçek veren), erselik (erdişi, hermafrodit) ve birkaç çesidi hariç kendine verimlidir.  Çiçek rengi, türlerine göre pembenin bütün tonları, bazı türlerde beyazdır.
  • Meyveler: Meyvelerin olgunlaşma dönemi, çesitlerine göre haziran ortasından ağustosun ortasına kadar. Meyveler, tek çekirdekli, 7 ilâ 14 cm çaplı küre şeklinde; eti sulu, hoş rayihali ve tatlı; eti kolay ayrılır. Kabuk, az tüylü.
  • Gelişim hızı: Çabuk (genelde 5 yaşına doğru meyve vermeye başlar)
  • Yükseklik: Olumlu toprak ve iklim koşulları yerine getirilirse, 6 metreden fazlaya yükselir ve 40 santimetreye kadar varan çapı vardır.
  • Bahçedeki konumu: İyi güneş alan, rüzgardan korunaklı, güney cepheye bakan bir duvarın önünde.
  • Toprak isteği: Hafif bünyeli, humuslu, kumlu ve geçirgen.
  • Gübre isteği: Dikim sırasında olgun kompost veya iyi yanmış hayvan gübresi ilave edilir. Gübreleme her yıl ilkbaharda veya sonbaharda tekrarlanır.
  • Dikim mesafesi:  3 ile 4 metre dikim mesafesi. 6 metrelik bir mesafe bırakmak daha iyidir.
  • Dikim derinliği:  dikim çukuru her yöne yaklaşık 80 cm olmalıdır.
  • Hasat dönemi: Olgunlaşma hasattan bir hafta önce başlar. Meyveler enerji birikimlerine son verip, rezervlerini kullanmaya başlar. Kayısı, klimakterik bir meyve olduğundan dolayı çok kısa süre içinde, hızlı şekilde etilen gazı üretir ve çok çabuk olgunlaşır. İklim koşulları, kayısının türü ve rakıma bağlı olarak, hasat haziran ile ağustos ayları arasında yapılır. 
  • Verimlilik: Ağaç başına ortalama 50 kg kayısı.

Kayısı ağacı bahçesi tesisi 

  • Mikroiklim 

Kayısı ağacı, kışın soğuk havalara çok dayanıklıdır. Buna karşılık, çanak yapraklarının ortaya çıktığı dönemden itibaren tomurcuklar soğuğa hassastır. Çiçekler toplu halde birden açar.  Çiçeklenme dönemi, rakıma ve kayısı türüne bağlı olarak, erkencilerde şubat sonundan başlayıp, geçcilerde mart ortasına kadar uzar. Sabahın erken saatlerinde güneş alması meyve bahçesi için faydalıdır. Doğu ve Güney cephesindeki komşuluk eden ağaç ve çalı,  yapraklarını döken olmalı. Kayısı ağacı yükseltiye dayanıklıdır. 1000 metre yüksekliğe kadar yetişir. Burada, parselin seçimi büyük ölçüde konuma bağlıdır.
  • Toprak 

Kayısı ağacı toprak konusunda pek istekli olmasa da, killi, nemli ve serin topraklardan (kökler boğulur) hoşlanmaz. Yüksek miktarda aktif kireç içeren ve de taşlı topraklara dayanıklıdır. Ama derin, geçirgen, hafif ve nötr pH'lı toprakları tercih eder. Boş bırakılmış bir toprak olsa dahi, daha önce yetişen ürünlere de bir bakmak gerek. Kök çürüklüğü hastalığı görülen parsellere dikkat edin.
  • Dikim sıklığı

Klasik meyve bahçeleri : Az çok serbest goble şeklinde budanan büyük hacimli bir ağaç.  Kayısı ağacın kuvvetli olması üç etkene bağlı : anaç + tür + toprağın verimliliği. Organik tarım için en uygun kayısı ağacının dikim sıklılığı : Orta kuvvette : 5,5 mX 3,5 m. Orta-yüksek kuvvette : 6 m X 4 m.
 
Sık dikim meyve bahçeleri : Organik meyve yetiştiriciliğinde talebin düşük olacağını öngörerek  ve özellikle ölen ağaç sayısının etkisini en aza indirmek için uygulanan bir yöntem.  Sıkı dikim : 5 m X 3 m.
  • Yerleştirme

Ağaçları düz bir zemin üzerine dikin. Dikimden sonra, şekli seçtiğiniz makınaya uyumlu olan yükseltilmiş toprak yatağı oluşturun : mekanik yabancı ot kontrol işleminde sadece bu yatağı işleyin.
  • Dikimden sonra

Konvansiyonel tarımda olduğu gibi, organik tarımda da kayısı ağacı, bir senelik düz bir fidan halinde dikilir.
Dikimden sonra, yaklaşık 60 cm'den tepesi vurulur.  Tomurcuklanma esnasında, vurulma noktasından beş santim altında bulunan tomurcuklar elle alınır.
  • Budama ve bakım

En etkili budama yöntemi «Yeşil budama» olarak bilinir.  
- Ağaca şekil ve yön vererek gelişmesini sağlar
- Dallanmayı ve taç oluşumunu teşvik eder
- Bol miktarda ürün vermesini sağlar
- Budama yaralarının daha iyi kapanmasını sağlar (bakteriyel ve mantar hastalıkları korunması yönünden).
  • Budama : ilk yıl

Yaz  : Şekil budaması, gövdenin sertleşmesini  ve ilerideki ana dalların bölünmesini sağlamak için Mayıs sonuna doğru sürgünlerin 3/1'ini budamaktan ibaret olur. Dikkat :  hafif  budayın!  
 
Kış : En önemli dalcıkların seçimi (ilerideki ana dallar) kışın sonuna doğru yapılır.
  • Budama : İkinci Yıl

Yaz : Gerek dalları yukarı doğru, gerek aşağı sarkan ağaç türleri olsun, hedef farklı olsa bile, Mayıs sonuna doğru sürgünler yine budanır.
 
Kış : Birinci yılın aynısı.  
  • Budama : Üçüncü Yıl

Yaz  : şekli oluşturulmuş; meyve vermeye başlar. Budama teknikleri,  genel şekilleri, ürün toplama dönemleri, ağaç çeşitlerine göre değişebilir.  
  • Verim çağındaki ağaçların budanması  

Yaraların kapanması için en uygun dönem : Eylül, Ekim ve Şubat ayları. Mahsül budaması ağacın durumuna göre yapılır. Dalcıklarda Monilya : Mayıs Haziran'da sağlık budaması mutlaka yapılmalı.  Ağacın çeşidine göre farklı budama yapılır.  Her anadalda bir uzantının tamamı muhafaza edilir.
 
3 ve 4 yıllık meyve gözü taşıyan dalların çoğunluğunu muhafaza etmek için kuru dallar alınır. Yolun önünü kesen sarkan dalları budamaktansa, onları bağlayın. Çok dik gelişen dalları budamaktansa, iple bağlayarak, açılarını genişletin.
Verimden düşmüş yaşlı ağaçları gençleştirmek için kış sonuna doğru sert budama yapılır.  
  • Toprağın işlenmesi

Organik yetiştiricilikte durum farklıdır. Çimenlik (veya otsu bitkiler), bir yaşam ortamı sağlar ve işlenilen bölge dikim alanıyla sınırlıdır. Mekanik yabancı ot kontrolü bazen iki aşamadan oluşur; kesildikten sonra,  yeşil gübre görevini gören otlar toprağa gömülür.  
 
Yabancı ot : özel durumlar hariç, kayısı ağaçlarının dibi tamamen işlenir. Toprak son bir kez işlendikten sonra, kendiliğinden yetişen otsu bitkilere dokunulmaz. Buğdaygiller ekmeyin, çünkü onlar zaten kendiliğinden yetişir ; artı ceşitlilik açısında pek ilginç olmaz. 
  • Beslenme

Gübrelenme, sulama, yabani otlarla mücadele etme. Organik tarımda, paraziterlerden dolayı, beslemeyi sınırlamak gerekiyor diye düşünülmemeli.  Gelişim, düzenli bir şekilde gerçekleşmeli, kayısı ağacının fenolojisiyle uyumlu olmalı.
  • Gübreleme

Ağaçların gübreye ihtiyacı olup olmadığını anlamak için,  yaprakların rengine ve dokusuna bakmak yeterlidir. Yaprakların rengi koyu yeşil ve kalın ise, toprağın içerdiği besin maddesinin yeterli olması anlamına gelir. Fakat, yapraklar sarımsı-yeşil ise, ilkbaharın başlangıcında gübre yayın ve de ağacın dibini malçlayın. Aşırı gübre, yaprak ve dalların gelişmesini sağlar, ancak kayısı ağacının meyve vermesini ve hastalıklara karşı direncini olumsuz şekilde etkiler.
 
Hedef, toprağı organik madde açısından zenginleştirmek.  Bahçenin ömrü boyunca, en az üç kez toprak analizi yapılabilir :
 
1) Dikim öncesi : ilk analizi yapıp, eksiklikleri gidermek.
 
2) Tam verim çağı (5.ci yıl ) :
 
3) Yaşlanmaya başlaması (10.cu yıl) : mevcut meyve üretim potansiyelini korumak için gübreleme yeniden gözden geçirilmeli mi ?
 
Dikim öncesi, ağaç olmamasından istifade edip, toprağa bol miktarda organik madde gömülmeli.
Genç bahçede, katılan bol miktarda organik maddenin azot eksikliğine yol açmadığını kontrol etmek gerek. Ilkbaharda katılan, tüy unu gibi kısa zamanda bitkilerin faydalanabileceği bir gübre kullanılabilir. Gelişim düzenli ve yapraklar yem yeşil olmalı. Yıllık gelişim, 1 ilâ 1,5 metre arası olmalı.
  • Sulama

Kuraklığa duyarlılığın kritik dönemi, çekirdeğin sertleşme başlangıç dönemiyle ​​(Mayıs) ile hasat arası. Fazla sulama, meyvelerin büyüklüğünü teşvik eder, fakat meyvelerin sertliğini ve de bazen kalitesini olumsuz şekilde etkiler (yumuşaklık ve çatlama sorunları).
Yerçekimi sulama sistemi (yerçekimi sulama sistemlerinde sistemi teşkil eden kanallar fonksiyonlarına göre iletim kanalı, ana kanal, yedek kanal, tersiyer kanal ve tarla içi su iletim kanalı olarak isimlendirilir) düşünülse de (iyi idare edildiğinde bahçenin ihtiyaçlarını sorunsuz karşılar).
 
Organik bir kayısı bahçesinde lokalize sulama yine en iyi çözümdür. Lokalize sulama : topraktaki canlı organizmaların mevsim boyunca oldukça geniş olan nemli bir alana sahip olduğundan, daha kolay beslenirler. En uygun sulama, mikro damla sulama sistemleriyle elde edilmektedir. Damlama sulama şekli, gübreleme sırasında meydana gelen sorunlardan dolayı, pek uygun görünmüyor. Su Ihtiyaçları, anaç ve ağaç türüne bağlıdır. kayısılarda en önemlisi, sulamanın sezon boyunca  düzenli bir şekilde yapılması. Su eksiklikleri, ciddi hale gelebilecek hastalıklara (sararıp solma) sebep olabilir.

Meyve bahçesini kayısı bahçesine dönüştürmek

İlk etapta, ağaç türleri listesini çıkartmak gerek. Ondan sonra, bahçenin etrafında ve içinde biyolojik çeşitliliği teşvik etmek üzere bir çalışma yürütmek lazım. Mekanik yabani ot kontrolünün şerit üzerinde yapılması risklidir ; Yüzeye yakın olan kökçüklerin muhafaza edilmesi açısında biçme makinası kullanmak daha uygun. Aynı nedenlerden dolayı, özel bir şerit kurarak, frondaison 'a dikey bir şekilde toprağa gübre gömürlür.  Damla sulamanın yetersiz olma riski yüksektir; onun yerine mikro damlama sulama sistemine geçmek bir çözüm olabilir.    

Kayısı ağacı bahçesinin çevresini düzenlemek

Hedef, mümkün olduğu kadar zengin bir biyolojik çeşitliliğin yerleşmesi için gerekli koşulları sağlamak.
 
Rüzgarı kıracak olan : çit dikimi, doğal olarak yetişen mevcut bitkilerin dikkate alınmasıyla  başlar (meşe, dişbudak, karaağaç, sarmaşık, vs.).  Hakim rüzgâra karşı ektili olan uzun boylu ağaç şeridinin dikilmesi kaçınılmaz. Tersine, erik psillidi (Cacopsylla pruni) popülasyonunu sınırlamak için çakaleriği ağaçlarının yok edilmesi önerilir.
 
Kuş yemlikleri : yararlı olan küçük kuşların (tırtıl..), gece yırtıcı kuşları (yersıçanı …) yarasaların  (ufak böcek…) yerleşmelerini teşvik eder. 

Kayısı ağacı hastalık ve zararlıları

Belirtiler

Nedenler

Ağacın sararıp solması, ağaç kökünde ufak sarı mantarların ortaya çıkması.

Armillaria kök çürüklüğü

Kök boğazında, dallarda ve gövdede ufak deliklerin bulunması ; gövdedekilerinden ağaç özsuyunun akması; ağacın sararıp solması

Meyve ağacı dip kurtları

Yaprakların, bitkinin gelişme sırasında, bir dalın tamamı aniden kuruması

Pseudomonas

Yaprakların sararması; damarların yeşil kalması

Demir klorozu (demir noksanlığı)

Taç yapraklarında morumsu ve ince çizikler, damarlar boyunca rengin değişmesi, deforme olan meyvelerde klorotik halkalar oluşması

Şarka  virüsü : yaprak biti ve bahçe aletlerinden geçen virüs hastalığı. Mücadele mecburidir.

Yaprak ayasının delinmesi, ince dallarda sakız sızması,meyvelerde kahverengimsi lekelerin oluşması

Kayısıda yaprak delen hastalığı (Coryneum beijerinckii)

Uç kısımların kızarması ; daha sonra bazı yaprakların düşmesi ; meyve üzerinde, sarımsı halka çöküntulerin oluşması

Bakteriyel yanıklık hastalığı/çekirdekli ağaçlarda

İlkbaharda çiçek ve ince dalların kuruması, Meyvelerin çürümesi, mumyalaşması.

Monilya hastalığı (Sclerotinia laxa Aderh et Ruhl.)

Dolaysız mücadele : çiçeklenmeden evvel hava koşullarına uymak. Ocak sonu, Şubat başında, tomurcuklar çıktığında, bakır içeren bir preparat püskürtülmeli (1 litreye 5 gram bakır oksit klorür ekleyin). Hava çok yağışlı olduğunda (yağmur ölçerde 20 mm den fazla), yarı doz kullanarak bir kez daha püskürtülmeli.


Kayısı Ağacı: püf noktalar ve incelikler 

Kulağa kaçan, yaprak biti, koşnil ve psillidi tüketen müthiş bir yararlıdır. Ne var ki çürümeye yüz tutmuş iyice olgun meyveleri de sevdiğinden onu zaman zaman kınarız.  Kulağa kaçanı şeftali, kaysı ve erik agaçlarından uzak tutmamız gerekmektedir. Bir taşla iki kuş vurmak için meyveler olgunlaşmadan önce, çekirdekli meyve ağaçlarına tepeleri aşağıya bakacak biçimde içleri samanla dolu saksılar yerleştirin. İçlerine kulağa kaçan yerleşmiş ise saksıları elma ağacı veya üzerinde bol yaprak biti olan herhangi bir bitkiye nakledin. Yeni görevlerini zevkle yerine getireceklerdir !

Kayısı ağacı ve Ay takvimi

Bitki tipi: Meyve ve Tohum
Elementi: Ateş
Ana gezegeni: Venüs
Fidan Üretimi: Çekirdeklerden fidan üretimi, yükselen ve aynı zamanda büyüyen Ay dönemlerinde, tercihen de Koç, Aslan ve Yay Ay günlerinde yapılmalı
Dikim/ Transplantasyon: Kayısı ağacı fidanı tercihen Koç, Aslan ve Yay Ay günlerinde, alçalan ve de aynı zamanda büyüyen Ay günlerinde yapılır.
Bakım işleri: Koç, Aslan veya Yay Ay günleri tercih edilmeli.
Budama:   Koç, Aslan veya Yay Ay günlerinde, tercihen alçalan ve de aynı zamanda büyüyen Ay dönemlerinde yapılır.
Aşılama: Alçalan Ay günlerinde, tercihen Koç ve Yay Ay günlerinde yapılmalı.
Hasat dönemi: Kayısı hasatı tercihen büyüyen Ay dönemlerinde yapılır. Koç, Aslan ve Yay Ay  günleri en iyi günlerdir. Diğer Ay günleri sakıncalı değildir. Sadece Balık Ay günlerinde hasat yapmayın. Balık Ay günlerinde toplanan kayısılar daha çabuk çürür. 
 

İlginç olan kayısı ağacı çeşitleri

  • Kayısı ''Royal'': Sofralık kayısı. Meyve turuncu renkte, iri, az tatlı, (30-40g arasında) ve oval.  Orta kuvvetli, dik ve yayvan şekilli, erkenci bir kayısı ağaçtır. Palmet  yöntemiyle yetiştirmeye uygun. Hastalıklara dayanıklıdır. Meyveler Haziran sonu temmuz başında olgunlaşır. 
  • Kayısı ''Bergeron'': Geçci soğuk bölgelere uygun. İri meyveli ve kokulu meyvelri temmuz sonu olgunlaşır. 
  • Kayısı "Garden Aprigold ®": Küçük (bodur) ağaç, 150 cm boyunda, saksıda yetiştirmeye uygun. Meyveler temmuz sonu ağustos başında olgunlaşır.
  • Kayısı "Pêche de Nancy": Soğuğa dayanıklı. İri meyveli, çok tatlı ve lezzetli. Meyveler temmuz sonunda olgunlaşır.
  • Kayısı ''Perfection'': Sofralık kayısı. Dik şekilli ve orta kuvvette. Kalp şeklinde olan meyveler 40-50 g ağırlığındadır. Meyve eti sert dokulu ve tatlıdır. Kabuğu ve eti turuncu renkte olan meyveler Temmuz başında olgunlaşır.
  • Kayısı ''Luizet'':  Verimli ve soğuğa dayanıklı kayısı ağacı. Reçel yapımına çok elverişli meyveler temmuz sonunda olgunlaşır.
  • Kayısı '' Rouge du Rousillon'': Ilıman bölgelere (sahil kesimlerine) uygun,  çok tatlı ve ağızda eriyen küçük boylu meyveler Temmuz başında olgunlaşır.
  • Kayısı ''Polonais'': Sofralık kayısı. Orta kuvvetli, dik ve yayvan şekilli ağaçtır.Oval şekilli meyveleri 30-40 g ağırlındadır . Meyve et dokusu yumuşak ve tadı mayhoştur. Karın çizgisi belirgin ve asimetrik iki parçadan oluşur. Meyve  rengi turuncu, etinin rengi sarıdır. Meyveler Temmuz ortasında olgunlaşır. 
  • Kayısı ''Precoce de Colomer'': Erkenci sofralık kayısı. Dik şekilli, orta kuvvette ve verimlidir. Kalp şeklindeki meyveleri 30-35 g ağırlığında. Meyve turuncu renktedir, eti yumuşak dokulu ve ekşidir. Haziran sonunda olgunlaşır.
  • Kayısı ''Alyanak'': Sofralık kayısı. Ağaç kuvvetli, yayvan  şekilli, erkenci ve çok verimlidir. 30-45 g basık ve oval şekilli meyvelerin kabuğu ve eti turuncu olup kırmızı yanak oluşturur.  Mayhoş, oval ve yumuşak dokulu, meyveler Haziran sonu Temmuz başında olgunlaşır.

Kayısının sağlık üzerinde faydaları