Bahçıvanın Dostları Yararlı Böcekler

Böceklerin birçoğu bahçıvanların dostu olan yararlı böceklerdir. Bu faydalı böcekler zararlı popülasyonunun (böceklerin) çoğalmasını engellemenin yanı sıra çiçeklerle sebzeleri döllemektedirler. Üstelik, tüm bunları hiçbir ücret talep etmeden ve ekolojik bir şekilde yaparlar !

 

Altın Gözlu Avcı (Chrysoperla carnea)

Altın Gözlu Avcı (Chrysoperla carnea)

Altın gözlü avcı çok narindir. Sonbaharda kışı atlatmak üzere kapalı alanlara sığınmaya çalışan bu böceğin kahverengine çalan pembemsi, güzel, parlak bir rengi vardır.18. yüzyılın böcekbilim uzmanları ona haklı olarak "yaprak biti arslanı" adını takmışlardır : Altın gözlü avcı İlkbahar sonuyla yaz boyunca beslenmek için yüzlerce yaprak biti ve larvasını midesine indirir. Hal böyleyken Chrysoperla carnea'nın sera bitkilerini korumak amacıyla geniş çapta yetiştirilip satılmasına şaşmamak gerek.

Kışın ısıtılmayan kapalı alanlara sığınmayı seven altın gözlü avcı kış uykusunu iyi geçirmesini sağlayın. Kışın sonunda kapı ve pencerelerinizi ardına kadar açarak onu bahçenize buyur edin. Yanlışlıkla, ısıtılan mekanlara sığınmış olanları ısıtılmayan bir alana taşıyın ki yedek besinlerini erkenden tüketmesinler. Yalnız dikkat edin, çünkü çok hassastırlar; onları elinizle tutmaya kalkarsanız ezilebilirler. Onları nazikçe taşıyabilmek için ucunu tükürüğünüzle ıslattığınız bir fırçadan yararlanın. Islattığınız fırçayı hafifçe sırtlarına değdirin, fırçaya yapışacaklardır, bu yolla onları zarar vermeden taşıyabilir ya da bir kutuya yerleştirebilirsiniz.


Kırmızı Duvarcı Arı (Osmia rufa)

Eğer yusyuvarlak, tüylü, kızılımsı sarımsı parlak gövdeli bir böcek su oluğunun deliğine girebilimek için pencerenin önünde bir aşağı bir yukarı uçuyorsa şaşırmayın. Kendine barınacak bir yer arayan duvarcı arı o deliğe yerleşmeyi aklına koymuştur. Yalnız başına yaşayan bu arı ilkbaharla birlikte ortaya çıkar. Kendini ve larvalarını besleyecek polen ve nektar karışımını üretmek için bahçedeki çiçeklerin, özellikle de meyve ağaçlarının çiçeklerinden dur durak bilmeden polen toplar. Bu faaliyeti sırasında yararlı döngüsel bir tozlanma oluşturur. Toplama sırasında kendi hücrelerini ölü dal parçalarını kemiren böceklerin oluşturduğu deliklere salar. Günümüz bahçelerinde bol besin bulur ancak barınacak bir yer bulmakta sıkıntı çeker; pervaz deliklerine, su oluklarına olan düşkünlüğü bundan kaynaklanmaktadır. Ona 8 mm çapında birkaç yerinden delinmiş, sertçe ve işlenmemiş bir tahta parçası ya da aynı çapta bir kamış demeti verirseniz zevkten dörtköşe olup kendisine sunduğunuz bu pansiyona seve seve yerleşecektir. 


Pemphredoninae (Pemphredoninae)

Pemphredoninae (Pemphredoninae)

İnce belli, kalıncana karemsi bir başı olan ve baklamsı gövdesinin üzerinden telaşlı telaşlı antenlerini sallayarak acele acele bir yerlere koşuşturan bu ufacık tatarcık aslında bir pemphredoninae'dir. Bahçelerde yarım düzine kadar farklı tatarcık cinsine rastlamak mümkündür. Yuvayı dişi tatarcık kurar. Yuvalarını içi yumuşak bir maddeyle dolu ya da içi boş sap, çürüyüp ufalanıp tozlaşmış ahşap, ağaç kovuğu gibi farklı ortamlada kurarlar. Larvalarını beslemek için yuvaya 30 ila 40 kadar yaprak biti ve bazen de sakatlanmış ağustos böceklerini depolarlar. Doğal yöntemleri tercih eden bahçıvanlar için bir yaprak biti yokedisi olan Pemphredoninae hatırı sayılır bir ekip arkadaşıdır.  

 

Ağılı Böcek (Carabus spp.)

Ağılı Böcek (Carabus spp.)

Ağılı böcek hem bostanların hem de meyve bahçelerinin starlarındandır. Bu popülerliklerini de fazlasıyla hak etmektedirler. Ağılı böcekler yer altında gömülü olan fındık kurdu larvalarını bulup yok etmekte ustadırlar. Ayrıca pupa döneminde çimenlik alanlara indiklerinde elma ve armut iç kurdu tırtıllarını yerler.

Ağıllı böceklerin çoğalması için, kışı altında geçirmekten hoşlandıkları eski kütükler birebirdir. Bahçenizin uygun bir köşesine kısmen gömülü, çürümeye yüz tutmuş bir kütük yerleştirmeniz birçok pansiyonerin ilgisini çekecektir.


Uğur Böceği (Coccinella septempunctata)

Uğur Böceği (Coccinella septempunctata)

"Kalacak bir yer karşılığında bahçe işlerinize yardımcı olunur, cana yakın bahçıvanların bahçelerindeki yaprak bitleri ve diğer emici böcekler itinayla temizlenir."

Organik bahçeciliğin simgesi olan uğur böceğinin tek dileği size yardım edebilmektir. Bunun karşılığında sizin de elbettte ona iyi bakmanız gerekir. İster iki, ister yedi, ister ondört beneği olsun yaprak bitine bayılan uğur böceğinin çok kalabalık bir ailesi vardır ! Ayrıca larvaları da, yetişkinler kadar etkilidir. Örneğin, 7 benekli kırmızı uğur böceğinin larvaları ergenlik dönemleri boyunca yaklaşık 600 yaprak biti yer !

Uğur böceği senede, cinslerine ve bölgelere göre, iki ila dört yumurtlama evresi geçirir. Yazla birlikte durgunlaşan yetişkin uğur böcekleri ya bitkilerin arasında ya da evlerde, pencere kenarlarındaki ve duvarlardaki çatlaklarda kış uykusuna çekilirler.

Bahçenizde yetiştireceğiniz bir parsel ısırgan otu, barınak görevi görebilecek çok yıllık bitkiler ve yerde bırakacağınız bitki atıklarıyla içi boş saplar ve yaprak yığınları hem uğur böceklerinin çoğalmasını sağlayacak hem de onlara besin kaynağı oluşturacaktır.


Bal Arısı (Apis Mellifera / Apis mellifica)

Bal Arısı (Apis Mellifera / Apis mellifica)

Muazzam bir tozlaşma sağlayan bal arısını tanımayan var mıdır ? Ilıman bölgelerdeki bazı bitkilerin tozlaşmasının %85'ini bal arası sağlar. Bal arısının bu yetisi larvalarını beslemek için polen toplamaya olan düşkünlüğünden kaynaklanır. Sert kıllı dokusu, tarakları ve sepetleriyle, bal arısının tüm bedeni ve davranışları bu amaç için gelişmiştir. Bal arısı iklimin değişmesiyle birlikte, besin aramak için kış sonuna doğru erkenden uyanır. Ne var ki, bu dönemde bahçe genelde boştur.

Bal arısının çiçeklenme dönemini beklemesine yardımcı olmak için bahçenize çok yıllık bitki ve erken çiçek açan çalılar dikin. Bol miktarda açık sarı çiçek veren kızılcık, mahoniya, kış hanımeli ve süpürge otu bu iş için idealdir. 


Toprak Yaban Arısı (Bombus terrestris)

Toprak Yaban Arısı (Bombus terrestris)

Arka kısmındaki beyazlıkla kendini belli eden yaban arısı bahçe böcekleri arasında sıklıkla rastlanan ve ilk belirenlerden biridir. Genel olarak arılar ilkbaharda soğuk ve bulutlu havalarda ortaya çıkmak istemezken yaban arısı şubat sonuyla birlikte belirip nadir rastlanan açmış çiçekleri aramaya koyulur. Bu çiçekler arasında söğüt ağacı kediciği, çakal eriği, eflatun çiçekli ballıbaba, karahindiba ve çiğerotu sayılabilir. Gereksinimini karşılamak için sürekli çalışan bu arı yazın 400 ila 500 üyeli bir yaban arı kolonisinin kraliçesi olacaktır.

Ancak bunun gerçekleşmesi için arının kendine barınma amacıyla yeraltında ya da bahçe kilerinin tabanında bir delik ya da eski bir tarla faresi yuvası buması gerekmektedir. Bu kalabalık koloniyi beslemek için ahududu, çilek, domates, patlıcan, bezelye çiçekleriyle çitlerde, çimde ve massiflerde yetiştirilen yabani çiçekler bulundurulmalıdır. Bu ağır başlı böcekler olmasa bahçelerdeki sebze üretimi önemli ölçüde azalır. Ne mutlu ki varlar !


Aphidius Ervi (Aphidius ervi)

Aphidius Ervi (Aphidius ervi)

Boyu küçük olmasına rağmen etkinler sınıfında bulunan Aphidius tam bir şampiyondur. Birkaç milim uzunluğundaki bu böcek, bal arısı ve eşek arısı gibi zarkanatlılar takımındandır. Yetişkin, çok az çiçek özü topladığı için hiç göze çarpmaz. Dişi, her yaprak bitinin içerisine bir yumurta olacak şekilde yüzlerce yumurta bırakır. Larva, gittikçe beslenemez hale gelir ve ölür. Ölen yaprak bitinin içeriğini tükettikten sonra larva dışarı çıkıp yetişkin bir Aphidius'e dönüşür.

Aphidius ervi parsitoit larva aşamasında fark edilebilir çünkü içine yerleştiği yaprak biti toplu iğne başı kadardır.

Aphidius aynı zamanda başka ufak zarkanatlıları, lahana kelebeği tırtıllarını, noctuidae'lerini, mısır kurtlarını, yaprakların oyucu tırtıllarını ya da beyaz sinekleri de parazite eder. Aphidius ervi'nin çoğalmasını sağlamak için, zarar görmesi önemsiz olan bitkilerin üzerine olabildiğince tırtıl ve yaprak biti bırakın ve gazel boynuzu ile binbiryaprak otu gibi yabani bitkileri de muhafaza edin.


Çiçek Sineği (Myathropa florea)

Çiçek Sineği (Myathropa florea)

Eşek arısına benzer, eşek arısı gibi çiçeklerin etrafında fır dönerek ve aniden yön değiştirerek uçmaya bayılır ancak o bir eşek arısı değildir. Çiçek sineği ergenlik döneminde bal özü toplayan ve tozlaştırıcı bir sinektir.

Çiçek sineğinin larvaları ilkbahardan sonbahara kadar başta uğur böceklerinin ilgilenmediği lahana unlu yaprak bitlerini ve yüzlerce başka yaprak biti cinsini de tüketen etobur ve bulimik solucanlardır.

Çiçek sineği cinslerinin büyük bir kısmı, zemini kaplayan saman örtüsü ve kısa bitkilerin altında saklanarak kışlarken diğerleri bir yaprağa ya da bir sapa yapışmış kımıldamayan bir larva olarak pupa halinde kışlar. Ergenler havaların ısımasıyla ortaya çıkarlar. Polen ve bal özü bol olduğunda, içinden yırtıcı larvaların çıkacağı birçok yumurta bırakırlar. Ekim'e kadar birkaç kuşak üst üste gelir ancak nüfusun artacağı doruk noktası yazın ortasıdır. 

Çiçek sineğini bahçeye çekebilmek için bahçede kış sonundan başlamak üzere ilkbahar, yaz ve sonbahar boyunca çiçek bulunmalıdır. Toprağı örtmeniz ve üzerinde mümkün olduğu kadar çok bitki atığı bırakmanız da çiçek sineklerini cezbedecektir.


Kalkıkkuyruk (Staphylinus olens)

Kalkıkkuyruk (Staphylinus olens)

Sessiz olan ve gece faaliyet gösteren bu mavimsi gri büyük kın kanatlı, müthiş bir etoburdur. Onu gündüz, saklandığı taş, ölü yaprak, kütük ya da bir çalı çırpı demetinin altından tesadüfen açığa çıkaracak olursanız Kalkıkkuyruğun çekinmeden bir akrep gibi kuyruğunu havaya kaldırarak tehditkar hamleler yaptığını gözlemleyebilirsiniz. Bu küçük gurme, salyangoza, kabuksuz salyangoza ve ilkbaharla sonbaharda bunların toprağın üst katmanlarına bıraktıkları yumurtalara bayılır. Bunlar Kalkıkkuyruk için bir nevi havyar gibidir. Böylece davetsiz misafirler olan salyangozlar bahçenizden defedilmiş olur.

Kalkıkkuyruk geceleri topkrağın üst kısımlarında canlanan böcek larvalarından da hoşlanır. Bu böceğin bazı cinsleri lahana sineği larvalarını tercih eder. Kalkıkkuyrukların solucanları da sevmesini doğal olarak bağışlarız : Öyle ya hiç kimse kusursuz degildir ! Onu bahçenize çekip, korumak için, kalıcı barınaklar düzeleyin, bahçenizi fazla temizlemekten kaçının ve toprağı malçlayın. Bu hazırlıklar ağılı böceklerle başka yararlı kın kanatlıların da hoşuna gidecektir.


Yaban Arısı (Vespula vulgaris)Yaban Arısı (Vespula vulgaris)

Adı kötüye çıkmış  olsa da Yaban arıları bahçıvana yararlı böceklerdendir.  Bu familyaya ait olan cinslerin büyük bir kısmı aslında tamamen zararsızdır. Bahçede bulunmalarında fayda vardır : Passaloecus cinsinde yalnız yaşayan bir yaban arısı birkaç haftalık ömrü boyunca yaklaşık 1500'e yakın yaprak biti yakalarken, toplu halde yaşayan yaban arısı ortalama 1000 sinek ve 1000 tırtıl yer ! Onları bahçenize çekmek için rezene ekin.


Güney Avrupa Çekirgesi (Pyrgomorpha conica)

Güney Avrupa Çekirgesi (Pyrgomorpha conica)

Bahçede yaz aylarında görülen çekirge etkileyici büyüklüğüne ragmen çok sessiz bir böcektir. Onu bostandaki sebzeler üzerinde, ufak avlar peşine düşmüşken görmek olasıdır. Meşe yeşil çekirge dahil olmak üzere “kuzenlerinin” çoğu gibi o da azılı bir etoburdur.

Azılı olmasına azılıdır ama koca bir yaprak biti ordusunu tek başına bozguna uğratacak kadar da değil ! Bu işi ancak uğur böcekleri ve çiçek sinekleriyle takım arkadaşı olursa gerçekleştirebilir. Güçlu bir çeneye sahip olan çekirge (parmaklara dikkat !), patates böcegi larvaları ve tırtıl gibi büyük böcekleri avlamaktan korkmaz. Güney Avrupa çekirgesinin Yeşil çekirgeden farkı uzun antenleri olmasıdır. Dişilerin abdomenlerinin ucunda uzun bir “kılıç” bulunur. Bunu yaz sonunda, ölmeden evvel yumurtalarını toprağa bırakmak için kullanırlar.  Güney Avrupa çekirgenin yumurtaları toprağın içinde olduğundan gerekli olmayan yerlerde toprağı işlememek yumurtalara zarar gelmesini önlemek açısından yararlıdır.


Kulağa Kaçan (Forficula auricularia)

Kulağa Kaçan (Forficula auricularia)

Kulağa kaçan, yaprak biti ve psillidi tüketen müthiş bir yararlıdır. Ne var ki çürümeye yüz tutmuş iyice olgun meyveleri de sevdiğinden onu zaman zaman kınarız.  Kulağa kaçanı şeftali, kaysı ve erik agaçlarından uzak tutmamız gerekmektedir. Bir taşla iki kuş vurmak için meyveler olgunlaşmadan önce, çekirdekli meyve ağaçlarına tepeleri aşağıya bakacak biçimde içleri samanla dolu saksılar yerleştirin. İçlerine kulağa kaçan yerleşmiş ise saksıları elma ağacı veya üzerinde bol yaprak biti olan herhangi bir bitkiye nakledin. Yeni görevlerini zevkle yerine getireceklerdir !